De Veerkracht van de Indo en Molukker

Wanneer ik documentaires bekijk over de Indische of Molukse gemeenschap of artikelen lees over deze gemeenschappen valt mij dikwijls de volgende twee zaken op. Aan de ene kant wordt gesteld dat de Indo’s en Molukkers die naar Nederland zijn gegaan te kampen hebben gehad met verschrikkelijk psychologisch trauma en daar soms nu nog last van hebben. Aan de andere kant wordt de mentale veerkracht van Indo’s en Molukkers geroemd waarbij het lijkt alsof dat trauma dus toch niet flinke sporen heeft achtergelaten. Hoe vallen deze twee zaken met elkaar te rijmen?

Een verklaring is dat natuurlijk beiden kunnen voorkomen in de Indische en Molukse gemeenschap. In dit stuk zal ik echter beargumenteren dat veerkracht doorgaans veel vaker plaatsvindt na het meemaken van trauma, dan dat trauma allerlei psychologische problematiek, zoals posttraumatische stressstoornis veroorzaakt. Die vaststelling is belangrijk omdat het laat zien dat mensen over het algemeen goed om kunnen gaan met trauma. Allereerst is het belangrijk om duidelijk te maken wat bedoeld wordt met veerkracht. De Amerikaanse psycholoog Troy en collega’s hanteren de volgende definitie van veerkracht: “faring better than would be expected in terms of psychological functioning in a given cultural context following adversity” (p. 548). Met andere woorden: met veerkracht wordt bedoeld dat na het meemaken van enige vorm van tegenspoed, mensen beter hiermee om kunnen gaan dan verwacht.

De Amerikaanse psycholoog Bonanno heeft wetenschappelijk gezien veel bijgedragen aan het onderzoek naar veerkracht. Wat hij en zijn collega’s telkens vonden in dat onderzoek was het volgende. Na het meemaken van een traumatische gebeurtenis zijn er vier routes te onderscheiden hoe met trauma wordt omgegaan. De grootste groep personen dat trauma meemaakt is veerkrachtig (zie Figuur 1). Zij laat direct na een traumatisch gebeurtenis weinig klachten zien en naarmate de tijd vordert, nemen die klachten niet toe. Ze laat als het ware een stabiel psychologisch patroon zien. Hoe anders is dat voor personen die wellicht weinig klachten ervaren net na een trauma, maar uiteindelijk een toename aan klachten krijgen (=”vertraging”). Ook is er een groep die herstelt en eerst veel klachten rapporteert maar die klachten verminderen met de tijd aanzienlijk. Als laatste is er een groep die chronisch veel klachten ervaart.

Figuur 1. Verschillende routes na een trauma (aangepaste versie uit Bonanno et al., 2023)

Wellicht de belangrijkste conclusie is dat na het meemaken van trauma, de meeste personen weinig psychologisch klachten ervaren. Sterker nog: onderzoek laat zien dat gemiddeld twee derde van personen na trauma veerkracht vertoont. Hoewel er zeker personen zijn die na trauma mentale problemen krijgen, laat over het algemeen bij de meerderheid trauma geen diepe sporen na. Een andere belangwekkende bevinding is dat veerkracht vaker lijkt voor te komen bij personen die getraind zijn om met traumatische ervaringen om te gaan (bijvoorbeeld politie, soldaten) dan personen die zulke training niet hebben ontvangen.

Ik zou ervoor pleiten dat bij discussies over trauma bij de Indische en Molukse gemeenschap nog meer stilgestaan wordt bij de veerkracht die de eerste generatie Indo’s en Molukkers heeft laten zien. En daar lessen uit te trekken hoe die generatie en de volgende generaties die veerkracht hebben getoond in Nederland. Daar kan de Indische en Molukse gemeenschap wellicht profijt aan hebben in hun zoektocht naar hun identiteit. Een mooi voorbeeld is de onlangs verschenen documentaire Anak Indië. Hier wordt de veerkracht geprezen van de Indische gemeenschap middels allerhande illustraties van bekende en minder-bekende personen in die gemeenschap. Het is een mooi voorbeeld dat als sjabloon kan dienen voor andere projecten over de veerkracht van de Indo en Molukker.